dziecko

“Dorastanie w rodzinach transnarodowych” – projekt polsko-niemiecki

W trakcie nieograniczonej swobody przemieszczania się w UE migracja zarobkowa w Polsce uległa zmianie: rośnie migracja europejska, a nie transatlantycka, a w szczególności czasowa migracja zarobkowa. Spowodowało to nie tylko wzrost znaczenia polsko-niemieckiego rynku pracy, ale także powstawania różnorodnych ponadnarodowych sytuacji i relacji rodzinnych, wzmacniających więź między Polską a Niemcami. Rodziny z matkami tymczasowo pracującymi za granicą są często przedmiotem debaty publicznej, ale rzadko badań naukowych w Polsce i Niemczech, zwłaszcza uwzględniających perspektywę dzieci. Naukowcy i naukowczynie studiów nad dzieciństwem z Polski i Niemiec prowadzą projekt DoDzi, czyli “Dorastanie w rodzinach transnarodowych. „Dobre dzieciństwo” z perspektywy dzieci”, w którym między innymi zajmują się tym, w jaki sposób dzieci postrzegają i oceniają ponadnarodowe układy rodzinne oraz jak definiują “dobre dzieciństwo”. W skład polskiego zespołu wchodzą Prof. dr Dorota Michułka(Uniwersytet Wrocławski, Wydział Filologiczny), dr Zofia Zasacka (Instytut Książkii Czytelnictwa, Biblioteka Narodowa, IBE), Justyna Zając (Uniwersytet Wrocławski, Wydział Filologiczny).

Społeczeństwa mają określone wyobrażenia o tym, jak powinno wyglądać dzieciństwo. Odstępstwa od “normatywnego wzorca dzieciństwa” są dewaluowane, a czasem piętnowane. W Polsce dorastanie w rodzinie z jednym lub obojgiem rodziców pracujących za granicą bywa obecne w publicznej debacie w kontekście odstępstwa od normy. Dzieci z takich rodzin są czasami nazywane “europejskimi sierotami”. Obecna w debacie publicznej tzw. “moralna panika” kontrastuje z rzeczywistą liczbą rodzin transnarodowych, która wzrosła z powodu nieograniczonej swobody przemieszczania się w UE. Mniej więcej co czwarta młoda osoba między 9 a 18 rokiem życia doświadczyła wyjazdu do pracy jednego z rodziców za granicę, najczęściej do Niemiec. Z punktu widzenia badań nad dzieciństwem, zagadnienia takie jak rodziny transnarodowe, które wywołują gorące dyskusje, są szczególnie interesujące, ponieważ ujawniają walkę o społeczną definicję “dobrego dzieciństwa”. Studia nad dyskursem publicznym oferują cenne spojrzenie na perspektywę dorosłych. Nasz projekt bierze pod uwagę zaniedbywaną dotychczas perspektywę dziecka: chcemy zbadać, jak rodziny transnarodowe są przedstawiane dzieciom w książkach, oraz jak dzieci postrzegają i oceniają ponadnarodowe układy rodzinne. W oparciu o takie założenia chcemy zastanowić się nad definicją i konstrukcją pojęcia “dobre dzieciństwo” w studiach nad dzieciństwem. Nasze badania śledzą trzy powiązane ze sobą problemy:

A)Książki dla dzieci o transnarodowych rodzinach w Polsce. Z socjologicznego punktu widzenia, książki dla dzieci są nie tylko lustrem, ale i sposobem “opowiadania o społeczeństwie”. Stają się one medium, dzięki któremu zjawiska społeczne są młodym czytelnikom przedstawiane, interpretowane i przetwarzane. W Polsce niewielka liczba książek podejmuje wątki migracji zagranicznych obecnych w życiu rodzinnym. W części A projektu poddajemy analizie wizerunki rodzin, które są przedstawiane w książkach w dwojaki sposób – jako odstępstwo od normy lub prawdziwe życie. Centralną kwestią naszych badań będzie legitymizacja i konsekwencje nieobecności rodziców, analiza relacji pokoleniowych, miejsce dziecka w takim porządku, określenie jego statusu jako aktora albo ofiary oraz omówienie reakcji otoczenia na tę sytuację.

B) Dziecięca recepcja książek o transnarodowych rodzinach w Polsce. Z punktu widzenia badań nad dzieciństwem i reakcji czytelników, dzieci uważane są za twórczych odbiorców książek, którzy interpretują treści poprzez własne doświadczenia i na tle spójnej wiedzy o “dobrym dzieciństwie”. Część B projektu jest inspirowana badaniami literaturoznawczymi, koncentrującymi się na interakcji jaka wytwarza się między tekstem a czytelnikiem. Uczniowie ze szkół podstawowych (z rodzinnym doświadczeniem transnarodowym bądź bez niego) czytają utwory literackie, w których bohaterem jest dziecko z transnarodowej rodziny i piszą list do fikcyjnego bohatera. W listach zawarte będą refleksje, komentarze, rady oraz życzenia. Tak forma wypowiedzi, ma udokumentować sposób, w jaki dzieci odczytują tekst literacki m.in. określają swoją postawę wobec fikcyjnej postaci (np. identyfikację, empatię) oraz wyobrażają sobie dzieciństwo. W analizie prac dzieci uwzględnione zostaną różnice między uczniami w związku z ich społecznym statusem oraz doświadczeniami z rodzicami migrującymi.

C) Dziecięca wiedza społeczna o “dobrym dzieciństwie”. To, co oznacza dobre dzieciństwo, jest tak oczywiste, że często trudne do opisania. Dyskusje w grupach są sposobem na „zdobycie” takiej ukrytej wiedzy. W części C projektu wykorzystamy dyskusje grupowe z dziećmi. Członkowie takich grup mają różne doświadczenia, zarówno z rodzicami mieszkającymi (czasowo) za granicą jak i bez takich doświadczeń. Analizowane książki będą bodźcem stymulującym rozmowy dzieci na temat życia w rodzinach transnarodowych. Analiza otrzymanych danych ma na celu ujawnienie wspólnej wiedzy dzieci na temat rodzin transnarodowych, obrazu “dobrego dzieciństwa” oraz różnic, jakie

pojawią się wśród badanych dzieci, także w związku ze statusem społecznym i doświadczeniami z rodzinami transnarodowymi. Rodziny takie silnie łączą Polskę i Niemcy, ale rzadko są badane – szczególnie zaniedbywana jest perspektywa dziecka i dzieciństwa. W badaniu połączone są dwie perspektywy socjologiczna i literaturoznawcza, w efekcie powstanie ujęcie kompleksowe a) na postrzeganie i ocenę funkcjonowania rodzin transnarodowych b) rozwinięcie i uzupełnienie teorii dzieciństwa, zwłaszcza ujętej z perspektywy dzieci), c) metodologia badania empirycznego recepcji literatury przez dzieci zastosowana w tym projekcie będzie nowym sposobem pomiaru rezonansu czytelniczego – który może być przydatny w pracy badawczej lub dydaktycznej nauczycieli.

Więcej informacji na stronie.

The project “Integrated Program for the Development of the University of Wrocław 2018-2022” co-financed by the European Union from the European Social Fund

NEWSLETTER
wpisz e-mail
Polityka cookies i prywatności

Strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celu niezbędnym do prawidłowego działania serwisu, dostosowania strony do indywidualnych preferencji użytkownika oraz statystyk. Wyłączenie zapisywania plików cookies jest możliwe w ustawieniach każdej przeglądarki internetowej, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji w plikach cookies należy opuścić stronę.

Return