Maria Kozan: Z jakimi oczekiwaniami rozpoczyna Pani działalność Centrum Współpracy Polsko‑Ukraińskiej i jakie konkretne działania oraz inicjatywy zostaną podjęte w jego pierwszych miesiącach funkcjonowania?

Prof. Agnieszka Matusiak‑Bakuła: Centrum powstało, by synergicznie wzmocnić to, co na Uniwersytecie Wrocławskim dzieje się od wielu dziesięcioleci: wieloaspektową akademicką współpracę z partnerami ukraińskimi. Jednak Centrum swą misję sytuuje nie tylko w obszarze naukowym; będąc odpowiedzią na wyzwania czasu, Centrum pragnie działać na styku nauki, edukacji i społeczeństwa – tak, by wiedza i badania stawały się realnym narzędziem konstruowania dialogu polsko-ukraińskiego, a jednocześnie i ważkim impulsem rozwojowym dla środowiska akademickiego UWr, Wrocławia i Dolnego Śląska. Dlatego w pierwszych miesiącach działalności praca Centrum będzie się koncentrować na pięciu, symbiotycznie powiązanych ze sobą priorytetach.

Po pierwsze: konsolidowanie wokół Centrum stałego forum współpracy z polskimi i ukraińskimi uczelniami, które będzie mogło stanowić potencjalną podstawę dla zbudowania sieci i konsorcjów badawczych, ułatwiających wspólne aplikowanie o fundusze tak krajowe, jak i międzynarodowe (np. projekty badawcze, innowacyjne, kształceniowe).

Po drugie: synergiczna integracja potencjału UWr. Na niemal każdym wydziale naszej uczelni istnieją od lat żywe relacje z partnerami z Ukrainy. Intencją Centrum jest ich mapowanie, łączenie i wzmacnianie, tak by wykorzystać pełen potencjał: od humanistyki i nauk społecznych, przez prawo, zarządzanie i ekonomię, po nauki ścisłe, przyrodnicze.

Po trzecie: namysł nad możliwymi projektami, akademickimi programami wymiany, stażami i mentoringiem dla studentów oraz młodych badaczy z Polski i Ukrainy, które będą sprzyjać budowaniu trwałych kompetencyjnych mostów między środowiskami akademickimi.

Po czwarte: inicjowanie działań na rzecz dialogu społecznego i współpracy z otoczeniem. Uważam, że Centrum powinno aktywnie współpracować z miastem, samorządem, biznesem i organizacjami pozarządowymi, by pokazać, że nauka jest kluczowym partnerem dla rozwoju społecznego i gospodarczego regionu; że nauka nie może pozostawać w izolacji, ponieważ jej sens ujawnia się w dialogu z praktyką.

Wreszcie po piąte i przede wszystkim: organizacja międzynarodowej interdyscyplinarnej konferencji naukowej „Przyszłość już tu jest. Polska-Ukraina-Europa: nowy paradygmat”, która w maju tego roku oficjalnie zainauguruje działalność Centrum i która w swym zamyśle wpisuje się we wszystkie cztery przed chwilą wymienione priorytety działalności Centrum na najbliższy rok.

MK: Kto wchodzi w skład Centrum Współpracy Polsko‑Ukraińskiej i jakie różnorodne perspektywy badawcze oraz doświadczenia naukowe wnoszą jego członkowie do działalności Centrum?

AMB: Zespół skupia osoby z gruntownym doświadczeniem współpracy z Ukrainą i międzynarodowymi partnerami, potrafiące pracować w układzie „nauka–samorząd–biznes–społeczeństwo obywatelskie”. Dzięki temu możliwe będzie podejmowanie spójnych przedsięwzięć, osadzonych w realnych potrzebach. Zanim przejdę do prezentacji Rady Programowej Centrum, osobami, o których trzeba wspomnieć w pierwszej kolejności – bo bez nich nie byłoby tego Centrum – są: Pan Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego prof. Robert Olkiewicz – inicjator i patron powołania Centrum w ramach uczelni, któremu też skutecznie udało się pozyskać ministerialne środki finansowe dla wyniknięcia tej ze wszech miar potrzebnej inicjatywy, oraz prof. Jarosław Syrnyk – pełnomocnik Rektora UWr ds. współpracy z Ukrainą, który zintegrował środowisko naszej uczelni wokół idei Centrum i co istotne, koncentrując swoją uwagę nie tylko na pracownikach naukowych, ale także na młodzieży, która aktywnie przystąpiła do współpracy. Tak właśnie w 2024 roku powstała Wspólnota Ukraińskich Studentów i Akademików. Co się zaś tyczy samej Rady Programowej Centrum, w której skład wchodzi również prof. Syrnyk, do współpracy w jej ramach zaprosiłam: dr hab. Barbarę Kowalczyk – prodziekankę ds. kształcenia na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii, która naukowo zajmuje się europejskim prawem administracyjnym, prawem imigracyjnym i azylowym (wcześniej działała w uczelnianym komitecie pomocowym dla Ukraińców po wybuchu 24 lutego 2022 roku pełnoskalowej napaści Rosji na Ukrainę), dr hab. Mateusza Świetlickiego, prof. UWr – prodziekana ds. studenckich i dydaktyki niestacjonarnej z Wydziału Neofilologii, ukrainistę i anglistę, oraz dr hab. Larysę Leshchenko, prof. UWr – kierowniczkę Zakładu Badań Wschodnich Instytutu Stosunków Międzynarodowych i Bezpieczeństwa, która prowadzi badania w obszarze praw człowieka oraz bezpieczeństwa międzynarodowego. Radzie przewodniczy, zgodnie z Regulaminem Centrum, Prorektorka UWr do spraw umiędzynarodowienia dr hab. Patrycja Matusz, prof. UWr. Łatwo dostrzec, że Centrum tworzy interdyscyplinarny zespół, który łączy różne języki opisu rzeczywistości: literaturoznawstwo, kulturoznawstwo, historię, nauki społeczne, politologię, prawo międzynarodowe. To zderzenie perspektyw, uważam, jest naszą siłą, która pozwoli nam projektować działania kompleksowe i długofalowe: od analiz geopolitycznych i transformacyjnych po projekty edukacyjne i społeczne.

MK: Międzynarodowa interdyscyplinarna konferencja naukowa „Przyszłość już tu jest. Polska – Ukraina – Europa: nowy paradygmat”, która odbędzie się we Wrocławiu w dniach 20–22 maja 2026 r., oficjalnie zainauguruje działalność Centrum. Wydarzenie odbywa się pod honorowym patronatem Prezydenta Wrocławia oraz Marszałka Województwa Dolnośląskiego, a także JM Rektora UWr. Jakie znaczenie ma dla Pani hasło konferencji i jakie główne obszary tematyczne znajdą się w centrum debaty?

AMB: Zanim konferencyjny zespół ostatecznie wybrał ten temat, trwały długie debaty nad doborem konferencyjnej problematyki, która połączyłaby zainteresowania wydziałów UWr, jakie zdecydowały się przystąpić do współorganizacji niniejszego przedsięwzięcia. I tu muszę podziękować Dziekance Wydziału Neofilologii dr hab. Justynie Ziarkowskiej, prof. UWr, która – obok Pana Rektora – zgodziła się w stopniu największym wesprzeć nasze konferencyjne działania. Dzięki jej poparciu Rada Wydziału Neofilologii wystąpiła z inicjatywą przyznania tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego dla Serhija Żadana, poety, prozaika, muzyka, performera, aktywisty społecznego, a ostatnio żołnierza Sił Zbrojnych Ukrainy, uważanego za jednego z najważniejszych głosów nie tylko współczesnej Ukrainy, ale i współczesnej Europy. Nie bez kozery w 2022 roku Komitet Nauk o Literaturze PAN zgłosił jego kandydaturę do literackiej Nagrody Nobla. Natomiast wśród współorganizatorów konferencji znalazły się jeszcze: Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii, Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Wydział Nauk Społecznych i Wydział Filologiczny, których dziekani – odpowiednio: dr hab. Jacek Przygodzki, prof. UWr; dr hab. Paweł Klint, prof. UWr; dr hab. Magdalena Ratajczak, prof. UWr; prof. dr hab. Marcin Cieński – odnieśli się bardzo życzliwie do konferencyjnej idei, deklarując swoje wieloaspektowe wsparcie. To właśnie naukowczynie i naukowcy wymienionych wydziałów tworzą konferencyjny organizacyjny trzon, wśród których są: profesorki i profesorowie: Barbara Kowalczyk, Magdalena Tabernacka, Larysa Leshchenko, Mateusz Świetlicki, Jarosław Syrnyk, Karol Sanojca, Jan Choroszy, Maciej Marszał, a także doktorzy: Anna Haratyk i Daniel Butyter oraz członkinie i członkowie WUSA, których działania koordynuje przewodniczący Wspólnoty Daniel Bielecki. Osobą, której nie mogło zabraknąć w tym teamie jest Urszula Broda, kierowniczka Biura Współpracy Międzynarodowej. Wszystkie wymienione osoby przywołałam nie z czystej kurtuazji, ale by pokazać skalę przedsięwzięcia, którego organizacji się podjęliśmy, a także by uwypuklić wielodziedzinowy potencjał badawczy naszej uczelni w zakresie współpracy polsko-ukraińskiej; potencjał, którego nasza konferencja tak naprawdę jest tylko reprezentatywną namiastką.

Wracając zaś do tematu konferencji, hasło „przyszłość już tu jest” przypomina, że głębokie zmiany, czy to w bezpieczeństwie, edukacji, kulturze, czy też gospodarce, technologii, ale i światopoglądzie, mentalności dzieją się tu i teraz. Nie możemy myśleć o odbudowie Ukrainy ani o bezpieczeństwie Europy w kategoriach odległej przyszłości, ponieważ to proces, który wymaga zaangażowania już dziś, właśnie tu i teraz, przez każdego bez wyjątku. W centrum konferencyjnej debaty znajdą się więc, m.in., takie zagadnienia, jak: prawna współpraca transgraniczna, ochrona praw człowieka i praworządność, nowe formy aktywizmu i solidarności transnarodowej, nowy paradygmat bezpieczeństwa i sprawczości regionu; edukacja i odbudowa potencjału uczelni; kultura, pamięć i dekolonizacja; media, komunikacja i dezinformacja; gospodarka odbudowy i współpraca z biznesem; technologie i nauki ścisłe w służbie odbudowy, w których synergia nauk i praktyki jest najpilniejsza. Proponujemy też osobny konferencyjny blok dla studentów i doktorantów, albowiem intencją Centrum jest sprzyjanie młodemu pokoleniu badaczy, którzy w swych kompetencjach naukowych będą nie tylko otwarci na konstruktywną współpracę międzynarodową, ale także którzy będą wrażliwi społecznie i zaangażowani w uprawianie nauki relacyjnej, najbardziej pożądanej we współczesnym świecie, nauki opartej na dialogu, solidarności i wspólnych europejskich wartościach, za które dziś Ukraina płaci cenę najwyższą: życiem swoich obywateli.

Do idei konferencji udało mi się też przekonać i inne wrocławskie uczelnie. Współpracę z nami podjęła Akademia Wojsk Lądowych oraz Uniwersytet Ekonomiczny. Wśród naszych konferencyjnych partnerów naukowych nie mogło oczywiście zabraknąć i Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu oraz Biblioteki Uniwersyteckiej. Natomiast pośród naszych zagranicznych współorganizatorów znalazł się Ukraiński Katolicki Uniwersytet we Lwowie wraz z Fundacją UKU we Wrocławiu, Narodowy Uniwersytet im. Iwana Franki we Lwowie oraz Narodowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki w Kijowie – uczelnie, z którymi Uniwersytet Wrocławski od dawien dawna prowadzi ożywioną i owocną współpracę międzynarodową. Pod koniec roku do naszych konferencyjnych partnerów dołączył też Instytut Ukraiński w Kijowie – najważniejsza instytucja kulturalna w Ukrainie.

Ponieważ konferencja w swej intencji została pomyślana jako miejsce, gdzie nauka spotyka się z praktyką, zaprosiliśmy do współpracy samorządowców, przedsiębiorców, instytucje kultury i organizacje społeczne. Wśród naszych strategicznych partnerów instytucjonalnych na pierwszym miejscu plasuje się Biuro Współpracy z Zagranicą oraz Biuro Współpracy z Uczelniami Wyższymi Urzędu Miejskiego Wrocławia, które od samego początku udziela naszej inicjatywie bardzo dużego wsparcia. Zresztą to nie jest moje pierwsze wspólne przedsięwzięcie z tymi instytucjami, było ich naprawdę wiele, ale wśród najbardziej spektakularnych muszę przywołać „Pociąg do Ukrainy”, organizowany w 2011 roku (z okazji dwudziestolecia niezależności Ukrainy) razem z ówczesnym Konsulem Honorowym Ukrainy we Wrocławiu Grzegorzem Dzikiem oraz „Dźwięk bezpiecznego dotyku. Dźwięk. Bezpieczeństwo. Dramaturgia ukraińska” z roku 2021, którego pomysłodawczynią była znana ukraińska reżyserka teatralna Ołena Apczel. Innym bardzo ważnym partnerem instytucjonalnym naszej majowej konferencji jest także Wydział Współpracy z Zagranicą Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego, a także Academia Europaea. Ostatnio naszą inicjatywą zainteresował się również Narodowy Bank Polski (oddział wrocławski), z którego przedstawicielkami jestem umówiona w najbliższym czasie na rozmowę w sprawie możliwych ram współpracy.

MK: Dla osób zainteresowanych udziałem w konferencji majowej – czy rekrutacja uczestników wciąż trwa i na co warto zwrócić uwagę przy zgłoszeniach? Jakie obowiązują zasady i warunki udziału?

AMB: Tak, nabór referatów i zgłoszeń uczestników jest otwarty. Przyjmujemy zgłoszenia do 31 stycznia br. W tym celu na adres konferencji – który uzależniony jest od obszaru badawczego, w jakim mieści się konferencyjne zgłoszenie – należy przesłać proponowany temat wystąpienia bądź panelu, abstrakt (200-300 słów) oraz krótką notę biograficzną (max. 80 słów) zgłaszającego się. W sposób szczególny zależy nam na zgłoszeniach, które łączą wiedzę akademicką z praktyką: doświadczeniami samorządów, instytucji publicznych, szkół wyższych, przedsiębiorstw czy NGO. Informacje o terminach, formatach wystąpień i publikacji pokonferencyjnej będą przesłane zainteresowanym do 20 lutego br. Konferencja odbywa się w formule stacjonarnej. Wystąpienia możliwe są w języku polskim, ukraińskim lub angielskim. Planowane jest tłumaczenie symultaniczne paneli plenarnych. Obowiązuje też opłata konferencyjna w wysokości 450 zł dla uczestników krajowych oraz 100 euro dla uczestników zagranicznych. W przypadku studentów i doktorantów odpowiednio 300 zł i 75 euro. Wszystkie konferencyjne informacje niebawem zostaną zamieszczone na uniwersyteckiej stronie internetowej Centrum Współpracy Polsko-Ukraińskiej, która jest aktualnie przygotowywana, oraz oczywiście w mediach społecznościowych. Dziś można je znaleźć pod następującym adresem.

MK: Wrocław od lat jest ważnym miejscem spotkania polsko‑ukraińskiego, a dziś pozostaje jednym z największych w Polsce ośrodków społeczności ukraińskiej. Jak Centrum Współpracy Polsko‑Ukraińskiej zamierza wykorzystać ten potencjał miasta i środowiska akademickiego, aby nadać współpracy polsko‑ukraińskiej nową jakość?

AMB: Obecność dużej społeczności ukraińskiej we Wrocławiu, silne środowisko uczelniane, aktywne instytucje kultury i prężny sektor biznesu tworzą naturalny ekosystem, zachęcający do współpracy. Myślę, że warto to wykorzystać w trzech głównych wymiarach: akademii i badań, kulturowo-społecznym i biznesowym. Jeśli idzie o pierwszy aspekt, sądzę, że warto łączyć rozproszone inicjatywy UWr w spójną strategię: międzywydziałowe zespoły, wspólne projekty, szkoły letnie, programy staży i mentoringu. To pozwoli budować ścieżki talentów i wzmacniać kompetencje przydatne zarówno w odbudowie Ukrainy, jak i rozwoju regionu. W drugim zakresie warto pomyśleć o organizowaniu otwartych debat, festiwali idei, programów współpracy szkół i uczelni, działań artystycznych i edukacyjnych, które integrują społeczności i wprowadzają do rozmowy głos młodych. Ważne jest, by wiedza akademicka była nie tylko zrozumiała, ale i użyteczna dla mieszkańców Wrocławia. I wreszcie ostatnia płaszczyzna: tu niezwykle cenne byłoby uruchomienie dialogu z regionalnymi firmami i klastrami – tak, by możliwe było powstanie projektów pilotażowych i wdrożeniowych. Odbudowa Ukrainy będzie wymagała kompetencji i rozwiązań, które nasza uczelnia, nasze miasto, nasz region już dziś rozwijają i mogą się podzielić swoją wiedzą i swoim doświadczeniem à propos.

MK: Centrum Współpracy Polsko‑Ukraińskiej zyskuje nie tylko swoją misję, ale także konkretną przestrzeń na mapie Uniwersytetu Wrocławskiego. W przyszłości będzie ono miało swoją siedzibę w samym centrum miasta, przy ul. Kuźniczej 29b, dzieląc przestrzeń z Instytutem Muzykologii Wydziału Nauk Historycznych i Pedagogicznych. Gdzie obecnie można skontaktować się z Centrum i w jaki sposób najlepiej nawiązać z nim współpracę?

AMB: Do czasu uruchomienia stałej siedziby działamy gościnnie w budynku Instytutu Filologii Słowiańskiej Wydziału Neofilologii UWr przy ulicy Pocztowej 9. Korzystając z okazji chcę serdecznie podziękować Dziekance Wydziału Neofilologii prof. Justynie Ziarkowskiej oraz Panu Dyrektorowi Instytutu Filologii Słowiańskiej dr. hab. Jarosławowi Malickiemu za wsparcie działań uruchomiających działalność Centrum. Jak wspomniałam, lada moment zacznie funkcjonować strona internetowa Centrum, na której znajdą się wszystkie niezbędne dane kontaktowe. Naturalnie, można także kontaktować się mailowo, pisząc na adres mojej poczty uniwersyteckiej.

MK: Na koniec – czego życzyłaby Pani sobie i zespołowi Centrum w najbliższym roku?

AMB: Lista życzeń mogłaby być naprawdę długa. Ale w pierwszej kolejności bardzo bym chciała, żeby Centrum stało się sprawczym partnerem współpracy na linii Zachód – Polska – Ukraina, pokazując ważkość nauki w odbudowie ukraińskiego państwa, instytucji i wspólnot. Moją intencją jest, by działania Centrum promowały dekolonizacyjną wizję Europy Środkowo‑Wschodniej, w której Ukraina jest podmiotem własnych decyzji i procesów, a Polska – empatycznym stabilnym strategicznym sąsiadem, wspierającym jej trwałe wyemancypowanie się z dziedzictwa posowieckiego oraz twórcze włączenie się do wspólnoty państw Unii Europejskiej. Mocno wierzę, że dobra nauka, połączona z mądrym przywództwem instytucjonalnym i partnerską współpracą, ma moc realnie zmieniać rzeczywistość. Dlatego proszę trzymać kciuki, by w Centrum udało się nam przełożyć energię i dobre intencje na konkret: wspólne konstruktywne projekty, ciekawe publikacje, spotkania z interesującymi ludźmi, a przede wszystkim, by majowa konferencja stała się początkiem trwałej i owocnej sieci współpracy. I byśmy – razem z partnerami w mieście, regionie i za granicą – pokazali, że „przyszłość już tu jest” nie jest sloganem, lecz zobowiązaniem.

_____
Więcej informacji o powstającym budynku uniwersyteckim Centrum Współpracy Polsko-Ukraińskiej pisaliśmy w poniższych wpisach:

Nowy budynek Uniwersytetu w sercu Wrocławia

Podpisano umowę na budowę nowego budynku UWr

Data publikacji: 13.01.2026
Dodane przez: M.K.