---

Biolodzy z UWr współautorami publikacji w „Nature”

Rośliny w Europie nierównomiernie reagują na ocieplenie klimatu – wysokie góry szybko tracą gatunki przystosowane do niższych temperatur, gdy w lasach i na murawach rośnie udział gatunków ciepłolubnych. Nie jest to jednak dobra wiadomość. W „Nature” opublikowano właśnie jak dotąd najbardziej kompleksowe w skali Europy porównanie reakcji różnych ekosystemów na zmiany klimatu.

Międzynarodowe badania, prowadzone przez naukowców z Forest & Nature Lab (ForNaLab, Ghent University), przy znaczącym udziale Research Institute for Nature and Forest (INBO) oraz z udziałem badaczy z Uniwersytetu Wrocławskiego pokazują, w jaki sposób zbiorowiska roślinne w całej Europie przekształcają się pod wpływem zmian klimatu.

Naukowcy przeanalizowali unikatową bazę danych, obejmującą ponad 6000 powierzchni badawczych w lasach, na murawach i na szczytach górskich w całej Europie. Zestawienie długoterminowych obserwacji, prowadzonych przez okres od 12 do nawet 78 lat, pozwoliło po raz pierwszy w tak szerokiej skali porównać, jak różne ekosystemy reagują na ocieplenie klimatu.

Najważniejsze wnioski:

• Rośnie udział gatunków ciepłolubnych. We wszystkich analizowanych ekosystemach rośnie udział roślin preferujących cieplejsze warunki klimatyczne. Zjawisko to, określane jako „termofilizacja”, oznacza stopniowe wypieranie gatunków przystosowanych do chłodniejszego, tradycyjnego klimatu Europy.

• Regiony górskie są najbardziej narażone. Najsilniejsze zmiany obserwowane są w górach. W Alpach i innych europejskich pasmach górskich gatunki przystosowane do chłodnego klimatu zanikają w wyjątkowo szybkim tempie.

• Lasy i murawy zmieniają skład gatunkowy. W tych ekosystemach obserwuje się wyraźny wzrost liczby gatunków ciepłolubnych, a jednocześnie część gatunków przystosowanych do niższych temperatur stopniowo zanika.

• Narastający „dług klimatyczny”. Badanie pokazuje również, że zbiorowiska roślinne reagują na ocieplenie klimatu wolniej, niż zmieniają się warunki klimatyczne. Powstaje w ten sposób „dług klimatyczny”, który będzie zwiększać w przyszłości ryzyko nagłej destabilizacji ekosystemów i spadku różnorodności biologicznej. Innymi słowy – rośliny nie pozostają już w równowadze z lokalnym klimatem. Zjawisko to jest szczególnie widoczne w lasach – także w lasach polskich – oraz w roślinności wysokich pasm górskich.

Uzyskane wyniki wyraźnie pokazują, że w badanych zbiorowiskach roślinnych skutki ocieplenia klimatu nie są jednakowe. Poszczególne ekosystemy reagują inaczej w zależności od swojej struktury, historii i składu gatunkowego.

– Nasze badanie świadczy o tym, że nie da się opowiedzieć jednej, uniwersalnej historii o skutkach ocieplenia klimatu. Gdy regiony górskie tracą gatunki, które nie mają gdzie się przenieść, lasy i murawy przede wszystkim zmieniają swój skład w kierunku większego udziału gatunków ciepłolubnych. Ma to poważne konsekwencje dla ochrony bioróżnorodności w Europie – mówi prof. Pieter De Frenne (Ghent University).

Prof. Krzysztof Świerkosz z Uniwersytetu Wrocławskiego: – Wnioski wynikające z artykułu trzeba interpretować w kontekście wielu innych publikowanych badań, prowadzonych przez konsorcja badaczy skupionych wokół inicjatyw forestREplot (lasy), GLORIA (roślinność szczytów górskich) oraz GRACE (roślinność łąk i muraw). Zmiany klimatu oddziałują na poszczególne typy ekosystemów z większą mocą, gdy te poddane są silnej presji człowieka (np. intensywnej gospodarce leśnej lub presji masowej turystyki) oraz zanieczyszczeniom wód i powietrza, szczególnie prowadzących do ich wzbogacania wysokimi dawkami azotu. W ich świetle malejący udział którejś z grup gatunków (zwykle rzadkich i przystosowanych do określonych warunków siedliskowych) równoważony jest przez wzrost udziału gatunków pospolitych, o szerokich amplitudach ekologicznych i zasięgach geograficznych. Niniejsze badanie jest więc kolejnym, które potwierdza nasze obawy o przyszłość różnorodności biologicznej w Europie.

W badaniach uczestniczyło kilkudziesięciu naukowców z Europy, Ameryki Północnej i Azji. Analiza opiera się na długoterminowych danych, dotyczących zbiorowisk roślinnych w lasach, na murawach i na szczytach górskich. W skali Europy jest to jak dotąd najbardziej kompleksowe porównanie reakcji różnych ekosystemów na zmiany klimatu.

Uniwersytet Wrocławski reprezentowali: dr hab. Krzysztof Świerkosz, prof. UWr z Muzeum Przyrodniczego, oraz dr Kamila Reczyńska i dr Marek Malicki, pracujący na co dzień w Zakładzie Botaniki, na Wydziale Nauk Biologicznych.

Cały artykuł jest dostępny na stronie Nature.

Poniższa mapa przedstawia rozmieszczenie punktów badawczych.