Muzykalia dawnej biblioteki szkolnej Zgromadzenia św. Urszuli we Wrocławiu. Upowszechnienie zasobu.
Projekt realizowany od 2 grudnia 2024 r. do 1 marca 2026 r.
Projekt finansowany przez Ministerstwo Edukacji i Nauki w ramach programu Społeczna Odpowiedzialność Nauki został poświęcony kompleksowemu opracowaniu i udostępnieniu wyjątkowego zespołu źródeł muzycznych, pochodzących z dawnej biblioteki szkolnej Zgromadzenia św. Urszuli we Wrocławiu. Zbiór ten, przekazany Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu przez Zgromadzenie Sióstr Urszulanek Unii Rzymskiej, stanowi cenne świadectwo życia muzycznego, edukacji artystycznej oraz działalności pedagogicznej sióstr urszulanek na przestrzeni XIX i XX wieku.
Zgromadzenie Sióstr Urszulanek od początku swojej działalności we Wrocławiu dało się poznać jako wspólnota o silnym profilu ewangelizacyjno‑edukacyjnym. Prowadzona przez nie szkoła przyklasztorna kształciła uczennice różnych wyznań, oferując im naukę pomimo licznych trudności oraz nieprzychylności ze strony władz. Po sekularyzacji z 1810 r. urszulanki zostały przeniesione do zabudowań skasowanego w wyniku tego dekretu klasztoru klarysek, gdzie kontynuowały swoją działalność, stopniowo rozwijając ofertę edukacyjną.
W szkole prowadzonej przez zgromadzenie obok nauczania podstawowego dużą wagę przykładano do zdobywania praktycznych umiejętności przydatnych w codziennym życiu, a także do edukacji językowej i muzycznej. O znaczeniu tej ostatniej świadczy zachowany, obszerny zbiór materiałów nutowych, stanowiący dziś ważne źródło do badań nad kulturą muzyczną środowiska urszulańskiego.
W ramach projektu przeprowadzono komputerowe opracowanie oraz udostępnienie w międzynarodowych bazach danych 250 druków nutowych i 100 rękopisów muzycznych. Druki opracowano zgodnie ze standardem MARC21, z zastosowaniem aktualnych międzynarodowych zasad katalogowania. Rekordy wzbogacono o pełen zestaw deskryptorów oraz szczegółowe opisy egzemplarzy, które udostępniono w katalogu Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu oraz w Połączonych Katalogach Biblioteki Narodowej. Opisy rękopisów zamieszczono natomiast w międzynarodowej bazie RISM (Répertoire International des Sources Musicales), obecnie największym światowym repozytorium informacji o źródłach muzycznych.
Wśród opracowanych rękopisów przeważają śpiewniki przepisywane przez siostry zakonne i wykorzystywane podczas lekcji śpiewu oraz zajęć muzycznych. Repertuar obejmuje głównie utwory religijne, w tym dzieła takich kompozytorów, jak: Joseph Stein, Peter Piel, Ignatz Traumihler czy Peter Griesbacher. Reprezentowani są również twórcy o międzynarodowej renomie: Franz Schubert, Ludwig van Beethoven, Kaspar Aiblinger oraz Adam Krieger.
Na szczególną uwagę zasługują polskie akcenty — kolędy i hymny w języku polskim. Wśród nich wyróżnia się hymn „Boga Rodzico Dziewico” do słów Juliusza Słowackiego. Zbiór zawiera także dwie pieśni dedykowane patronce zgromadzenia: polski „Marsz urszulański” oraz niemiecką pieśń „St. Ursula”, starannie zapisaną na karcie ozdobionej ilustracją przedstawiającą zabudowania wrocławskiego klasztoru.
Druki muzyczne obejmują zarówno publikacje lokalne, jak i wydawnictwa o zasięgu ogólnoeuropejskim. Z uwagi na profil kolekcji dominują utwory sakralne. W grupie dzieł instrumentalnych przeważają kompozycje przeznaczone na instrumenty klawiszowe, choć obecne są również utwory świeckie, m.in. podręczniki do szybkiej nauki gry na lutni i gitarze, zbiór kompozycji Richarda Schuberta, organowe opracowania dzieł Johanna Sebastiana Bacha oraz zbiory tańców w aranżacjach fortepianowych.
Na uwagę zasługuje druk z 1899 r. pt. Litanei zum Heiligsten Herzen Jesu z ozdobną dedykacją dla papieża Leona XIII. Cennym elementem kolekcji jest również kompozycja nawiązująca do kultu cudownej figurki Dzieciątka Jezus czczonej w praskim sanktuarium.
W drukach dominują więc utwory o charakterze sakralnym, natomiast rękopisy to przede wszystkim materiały użytkowe przeznaczone do ćwiczeń i nauki śpiewu. Cały zbiór wyróżniają liczne cechy proweniencyjne, takie jak ekslibrisy, dawne sygnatury czy noty własnościowe sióstr zakonnych. Mimo zewnętrznego podobieństwa poszczególne śpiewniki różnią się repertuarem i stopniem trudności, co może świadczyć o zróżnicowanym poziomie umiejętności muzycznych uczennic.
Realizacja projektu w sposób znaczący poszerzyła wiedzę o edukacji muzycznej młodzieży w dawnym Wrocławiu. Udostępnienie opisów w katalogach komputerowych oraz międzynarodowych bazach danych sprawiło, że cały zbiór stał się łatwo dostępnym materiałem do dalszych badań naukowych, a także inspirującym źródłem popularyzacji lokalnego dziedzictwa kulturowego.
Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.
Wartość zadania: 38 033,00 PLN
Autor: Mirosław Osowski, Oddział Zbiorów Muzycznych BUWr
Data publikacji: 9.03.2026
Dodane przez: M.J.
