Poniedziałki z WUWr #69
Czy rządy prawa to tylko sprawa prawników, sądów i instytucji? Profesor dr hab. Przemysław Kaczmarek z Katedry Teorii i Filozofii Prawa w najnowszej książce „Uspołecznienie zasady rządów prawa” przekonuje, że takie myślenie jest jedną z największych barier dla ochrony praworządności. Ważne jest codzienne doświadczenie obywateli i wspólna odpowiedzialność za znaczenie prawa w życiu społecznym.
Autor wychodzi od diagnozy kryzysu rządów prawa, który dotyka nie tylko młode demokracje, lecz także kraje o długiej tradycji państwowości i stabilnych instytucjach. Kryzys ten nie polega wyłącznie na łamaniu prawa wprost, lecz częściej na jego instrumentalnym wykorzystywaniu – na zastępowaniu rządów prawa rządami za pomocą prawa. W tej logice legalność formalna bywa używana do legitymizowania działań, które podważają sens demokratycznych wartości, a prawo traci swoje społeczne zakorzenienie.
Odpowiedzią na ten proces jest zaproponowane przez autora uspołecznienie zasady rządów prawa – odejście od postrzegania praworządności jako pojęcia hermetycznego, zarezerwowanego dla ekspertów, na rzecz rozumienia jej jako faktu społecznego. W tym ujęciu rządy prawa są nie tylko zbiorem instytucji i procedur, lecz także praktyką codziennych relacji: między obywatelem a władzą, pracownikiem a pracodawcą, jednostką a instytucją. Ich kondycja zależy od świadomości prawnej, postaw obywatelskich, języka debaty publicznej i gotowości do reagowania na naruszenia – także te „legalnie uzasadniane”.
Szczególną rolę w tej perspektywie odgrywa kultura odpowiedzialności. Profesor Kaczmarek pokazuje, że zagrożeniem dla praworządności są nie tylko spektakularne naruszenia, ale również obojętność, brak reakcji i poczucie, że „to nie nasza sprawa”. Odpowiedzialność za rządy prawa spoczywa nie tylko na prawnikach i politykach, lecz także na mediach, organizacjach społecznych, środowisku akademickim – i na obywatelach. Bez tego wspólnego zaangażowania łatwo o kulturę bezkarności, w której prawo przestaje pełnić funkcję ochronną.
Uspołecznienie zasady rządów prawa to książka dla tych, którzy nie godzą się na redukowanie praworządności do technicznego hasła ani na jej marginalizowanie w debacie publicznej. Dla prawników i badaczy prawa, ale także – a może przede wszystkim – dla świadomych obywateli. To zaproszenie do myślenia o prawie jako wspólnym dobru i do rozmowy o tym, jaką rolę każdy z nas odgrywa w jego ochronie.
Polecamy tę publikację! Możecie ją kupić w popularnych księgarniach internetowych.
Więcej informacji o książce na stronie poniżej:
Uspołecznienie zasady rządów prawa | Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego
Na platformie Czasopisma Naukowe w Sieci nowy numer Quart!
Historykom sztuki i pasjonatom architektury polecamy najnowszy numer „Quarta”, dziś opublikowany na stronie czasopisma.uwr.edu.pl. Wydanie otwiera szczegółowa rekonstrukcja form, funkcjonowania i wyposażenia kaplic maryjnych wzniesionych w kościołach poznańskich w XV–XVI w., autorstwa Witolda Miedziaka. Laurențiu Rădvan zaprezentował nową identyfikację zapoznanego planu Jass – ten przechowywany w Berlinie rysunek z 1686 r. jest, jak się okazuje, najstarszym planem tego miasta. Witold Głogowski rozważa okoliczności wzniesienia Pałacu Młodzieży w Katowicach na przełomie lat 40. i 50. XX w., a Anna Wiszniewska analizuje próby spółdzielczego samoorganizowania się architektów w ostatniej dekadzie istnienia PRL-u. Elżbieta Kocowska-Siekierka prezentuje szeroką panoramę zagadnienia ochrony zabytkowych stref miejskich w Czechosłowacji w drugiej połowie XX w. Próbę przybliżenia najbardziej aktualnej architektury powstającej w XXI w. przedstawia Dorota Wierzbicka. Na zakończenie – relacje z dwóch ekspozycji o kobietach artystkach: praskiej (Agata Biernacka) i warszawskiej (Aleksandra Tęgowska), a także ze sprawozdaniem z XX Polsko-Niemieckiego Seminarium Wrocław–Halle–Siegen (Józefina Fabisz).
Nr 1(79) (2026): Architektura – funkcje i idee, twórcy i ochrona | Quart
Data publikacji: 4.05.2026
Dodane przez: MJ
