Wspólne badania polsko-niemieckie – rzecz o retabulach
Badania porównawcze nad skrzydłowymi nastawami ołtarzowymi z Górnych Łużyc, Śląska i Frankonii przeprowadzi zespół badawczy z Uniwersytetu Wrocławskiego we współpracy z niemieckimi partnerami w ramach Weave-UNISONO.
W nagrodzonym w ramach Weave-UNISONO projekcie pt. „Retabulum: Interdyscyplinarne badania porównawcze nad skrzydłowymi nastawami ołtarzowymi z Górnych Łużyc, Śląska i Frankonii – badania dendrochronologiczne, technik montażu, materialności i (inter)medialności drewnianych skrzyń ołtarzowych” polską częścią badań pokieruje dr Agnieszka Patała z Zakładu Historii Sztuki Pradziejowej i Średniowiecznej (Instytut Historii Sztuki, Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych UWr), zaś po stronie niemieckich partnerów zespołem zarządzać będzie Dr. Thomas Eißing z Uniwersytetu w Bambergu.
Przedmiotem badań w projekcie są późnogotyckie nastawy ołtarzowe, nazywane też retabulami, a więc złożone i multimedialne struktury o dekoracji rzeźbiarskiej oraz malarskiej ustawiane nad lub za chrześcijańskim ołtarzem. Stanowiąc złożony system artystyczno-teologicznej wypowiedzi, pełniły szereg funkcji religijnych, dydaktycznych, mnemotechnicznych i dekoracyjnych w przestrzeni kościołów.
W XV i na początku XVI w. retabula przeżywały szczególny rozkwit w Europie Zachodniej i Środkowej, przyjmując zwykle formę monumentalnych szaf zamykanych jedną lub kilkoma parami skrzydeł.
Naukowcy przeanalizują 34 zabytki z Górnych Łużyc, Śląska i Frankonii pochodzące z lat ok. 1450–1530. Łącząc metody historii sztuki, nauk przyrodniczych i konserwatorskich, zbadają słabiej dotąd rozpoznane aspekty budowy technologicznej tych obiektów, takie jak konstrukcja skrzyń i skrzydeł, charakterystyka użytych materiałów, w tym zwłaszcza pochodzenie drewna oraz zastosowane techniki stolarskie i produkcji okuć.
Analiza umożliwi dokładniejsze datowanie retabulów, określenie źródeł wykorzystanych materiałów i standardów rzemieślniczych, a także zrozumienie przepływów technologii między regionami. Badania pomogą także przybliżyć okoliczności zamawiania nastawy ołtarzowej, a także naświetlić późniejsze funkcjonowanie retabulów w ich pierwotnych lokalizacjach.
Wniosek został oceniony przez niemiecką agencję DFG (German Research Foundation), podczas gdy NCN zaakceptowało wyniki tej oceny w ramach współpracy w programie Weave. Polski budżet projektu wynosi prawie 300 tys. zł.
Konkurs Weave-UNISONO to efekt wielostronnej współpracy między instytucjami finansującymi badania naukowe, skupionymi w stowarzyszeniu Science Europe. Został ogłoszony w celu uproszczenia procedur składania i selekcji projektów badawczych we wszystkich dyscyplinach nauki, angażujących badaczy z dwóch lub trzech krajów europejskich.
Wyłanianie laureatów opiera się na procedurze agencji wiodącej, w myśl której tylko jedna z instytucji partnerskich odpowiedzialna jest za pełną ocenę merytoryczną wniosku, pozostali partnerzy akceptują wyniki tej oceny.
W ramach programu Weave partnerskie zespoły badawcze składają wnioski o finansowanie równolegle do agencji wiodącej oraz do właściwych dla siebie instytucji uczestniczących w programie. Wspólny projekt musi zawierać spójne plany badań, wyraźnie ukazujące wartość dodaną współpracy międzynarodowej.
Konkurs Weave-UNISONO jest otwarty w trybie ciągłym.
Więcej informacji na stronie: Znamy laureatów w konkursie Weave-UNISONO
Opracowanie: Katarzyna Górowicz-Maćkiewicz
Data publikacji: 19.03.2026
Opublikowane przez: EJK
