Wykład prof. Birgit Meyer
Zapraszamy na wykład prof. Birgit Meyer (Uniwersytet w Utrechcie) Superstition – Idolatry – Fetishism: How Early Reformed Protestantism Saw Africans, który odbędzie się w czwartek, 21 maja 2026, o godz. 11.15 w Auli Leopoldina.
Program odbędzie się w ramach programu IDUB oraz międzynarodowej konferencji Early Modern Chrisitianity. Fifteenth Annual REFORC Conference on Early Modern Christianity (Wrocław, 19-21 maja 2026)
Linki do wydarzenia: Link nr 1, Link nr 2, Link nr 3
Abstrakt
„Zwrot materialny” w badaniach nad religią przypisał dotychczasowe zaniedbanie problematyki materialności tzw. „protestanckiemu uprzedzeniu”, które faworyzowało koncentrację na tekstach i znaczeniach. Zasadniczym celem „zwrotu materialnego” było przezwyciężenie tego uprzedzenia — które z czasem przybrało formę świecką — poprzez dekonstrukcję hierarchicznej opozycji ducha i materii, zakładającej nadrzędność pierwszego z tych pojęć. Dekonstrukcja ta wywarła silny i twórczy wpływ na badania religioznawcze, przede wszystkim dlatego, że pozwoliła zidentyfikować odrzucanie materialnych form religijnych — jako „fetyszyzmu” lub „bałwochwalstwa” — jako wyraz eurocentrycznych i protestanckich roszczeń do wyższości wobec ludów postrzeganych jako znajdujące się na „niższym”, a nawet „zdegenerowanym” etapie rozwoju religii. Postulat ponownego „nadania materialnego wymiaru” pojęciom i metodom rządzącym akademickimi badaniami nad religią miał oczywiście również konsekwencje dla studiów nad protestantyzmem. Przy bliższym spojrzeniu tradycje protestanckie ukazują bowiem istnienie wyraźnie rozwiniętej kultury materialnej (co stanowi jeden z głównych tematów konferencji). Tym, co jednak pozostaje charakterystyczne, jest protekcjonalny stosunek do materialnych form religijnych praktykowanych przez wyznawców innych tradycji religijnych, zarówno katolików, jak i tak zwanych „pogan” w Afryce. W niniejszym wykładzie umieszczam znaczenie zwrotu materialnego w kontekście konstruowania wizerunku Afrykanów jako pogrążonych w „przesądzie”, „bałwochwalstwie” i „fetyszyzmie” w okresie około 1700 roku i później, gdy myśliciele protestanccy stawali się coraz bardziej świadomi istnienia innych religii oraz sami przyczyniali się do rozwoju wiedzy na ich temat, równolegle z europejską ekspansją imperialną. Dowodzę, że Afrykanie postrzegani byli przez pryzmat biblijnego „bałwochwalstwa” oraz antykatolickiej polemiki, a stosowane przez nich formy materialne stawały się celami aktów ikonoklazmu. Odrzucając hierarchiczną opozycję ducha i materii, proponuję spojrzeć na „fetysz” jako figurę prowokatywną, podkreślającą nierozerwalną materialność religii — w tym także tradycji protestanckich.
Nota biograficzna
Birgit Meyer (PhD, 1995) jest profesorką religioznawstwa na Uniwersytecie w Utrechcie. Z wykształcenia antropolożka kulturowa, bada religię z perspektywy materialnej i postkolonialnej. Kieruje programem badawczym Religious Matters in an Entangled World oraz współkieruje zespołowym projektem badawczym Legba-Dzoka.
Data publikacji: 14.05.2026
Dodane przez: MJ
