Neandertalczycy z Jaskini Stajnia
Wyniki najnowszych badań międzynarodowego zespołu, którego istotną część stanowili naukowcy z Uniwersytetu Wrocławskiego, zostały poświęcone polskim neandertalczykom z Jaskini Stajnia. Publikacja pt. „First multi-individual Neanderthal mitogenomes from north of the Carpathians” ukazała się online 20 kwietnia 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie Current Biology.
Jaskinia Stajnia znajdująca na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej (położona na północ od linii Karpat) odsłoniła kolejne tajemnice, tym razem dotyczące badań czterech nowych zębów neandertalskich oraz ośmiu nowych neandertalskich genomów mitochondrialnych. W pracy opisano wyniki badań skupiających się na porównaniu mt DNA należącego do co najmniej siedmiu osobników, prawdopodobnie do ośmiu lub dziewięciu.
Dr hab. Wioletta Nowaczewska z Zakładu Biologii Człowieka Uniwersytetu Wrocławskiego specjalizująca się w badaniach ludzkich szczątków kostnych i będąca jednym z wiodących współautorów uczestniczyła w analizach związanych z budową zębów wspomnianych neandertalczyków. Ocena morfologiczna pozwoliła na ustalenie przynależności taksonomicznej oraz na określenie wieku zmarłych osób. Praca powstała pod kierownictwem prof. Andrei Picina z Uniwersytetu Bolońskiego, który jest archeologiem. W badaniach archeologicznych uczestniczył także prof. Andrzej Wiśniewski z Zakładu Archeologii Epoki Kamienia Uniwersytetu Wrocławskiego.
Przeprowadzone analizy mitochondrialnego DNA pozwoliły na potwierdzenie wyników badań nad morfologią zębów wskazujących na ich neandertalskość. Zastosowane metody umożliwiły ich datowanie na okres między 92 a 119 tys. lat temu. Genomy mitochondrialne zostały porównane z analogicznym materiałem genetycznym innych neandertalczyków, denisowian, kopalnych i współczesnych Homo sapiens. Przeprowadzona analiza wskazała na największe podobieństwo badanych osobników do neandertalczyków zamieszkujących zachodnią Europę oraz do tych, których szczątki odkryto w północnym obszarze Kaukazu. Oznacza to, że mobilność ówczesnych neandertalczyków była bardzo duża, a obszar Polski miał dla niej kluczowe znaczenie. Odkrycie na jednym stanowisku szczątków kilku neandertalczyków (w tym kilkuletnich dzieci, osób młodocianych oraz dorosłych) należy do niezwykle rzadkich. Dodatkowo uzyskane wyniki wskazały na bliskie pokrewieństwo między trzema osobami z jaskini Stajnia, stwierdzono bowiem u nich identyczne mitochondrialne DNA, które jest dziedziczone tylko w linii matczynej. Może to sugerować, że jedna z tych osób była matką dla dwóch pozostałych.
Okres występowania polskich neandertalczyków wiązał się ochłodzeniem klimatu, co dodatkowo potwierdziły wyniki analiz szczątków kostnych zwierząt odkrytych w warstwach osadów jaskiniowych. W badaniach tych uczestniczył prof. Krzysztof Stefaniak, dr hab. Adam Marciszak, prof. UWr oraz dr Paweł Socha z Zakładu Paleozoologii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Więcej informacji o wynikach badań można uzyskać w pracy źródłowej lub w tekście oraz na stronie Current Biology.
Data publikacji: 21.04.2026
Dodane przez: MJ
