teleskop rosie uwr — Fot. Katarzyna Górowicz-Maćkiewicz

ROSIE będzie monitorować aktywność radiową Słońca

W Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Wrocławskiego w Białkowie uruchomiony został nowoczesny radioteleskop „ROSIE”, zbudowany w ramach programu Europejskiej Agencji Kosmicznej „ESA programme PL_RM22 European F10.7 and F30 monitoring system” (obecnie program ROSIE).

Celem tego programu jest stałe monitorowanie zmian emisji Słońca w pasmach radiowych 1 GHz i 2.8 GHz (tzw. pasma F30 oraz F10.7), w celu wykrywania zjawisk potencjalnie niebezpiecznych dla infrastruktury krytycznej państw Unii Europejskiej, generowania alertów oraz rozwijania metod prognozowania wystąpienia takich zjawisk. Dalekosiężnym celem programu jest uniezależnienie Unii Europejskiej od zewnętrznych dostawców danych tego typu.

– Nowy radioteleskop wyposażony jest w antenę o średnicy 6 m oraz w dwa wysokiej klasy odbiorniki/digitizery, mogące rejestrować w każdym z obserwowanych kanałów do 1000 widm na sekundę, każde widmo o rozdzielczości 8192 punkty – wylicza prof. Paweł Rudawy z Instytutu Astronomicznego UWr.

9 marca 2026 odbyły się oficjalne testy odbiorcze i kwalifikacyjne radioteleskopu, przeprowadzone przez komisję ESA, w skład której weszli: dr Piermario Besso (kierownik Działu Anten i Infrastruktury ESA), dr Juha-Pekka Luntama (kierownik Działu Pogody Kosmicznej) oraz dr Judit Palacios (badaczka w zakresie Aplikacji i Oprogramowania dot. Pogody Kosmicznej). Po zakończeniu testów odbył się także audyt oprogramowania i rozwiązań internetowych, przygotowanych przez firmę ITTI sp. z o.o. z Poznania, partnera Uniwersytetu Wrocławskiego w konsorcjum realizującym program na zlecenie ESA.
10 marca, po zakończeniu i akceptacji wyników testów, odbyło się uroczyste oficjalne uruchomienie instrumentu.

W uroczystości wzięli udział: rektor Uniwersytetu Wrocławskiego prof. Robert Olkiewicz, którego specjalnością naukową jest fizyka, dziekan Wydziału Fizyki i Astronomii UWr prof. Michał Tomczak, astronom; dyrektor Instytutu Astronomicznego UWr, prof. Robert Falewicz, dr Holger Krag (kierownik Działu Bezpieczeństwa Kosmicznego ESA) oraz członkowie komisji odbiorczej ESA, a także goście z Polskiej Agencji Kosmicznej: płk Zygmunt Anioł (kierownik Departamentu Bezpieczeństwa Kosmicznego), dr Mariusz Kołodziejczyk i Tymoteusz Trocki z tego samego Departamentu, a także kierownictwo i przedstawiciele firmy ITTI z Poznania: dr Rafał Renk (przewodniczący Rady), dr Joanna Baksalary (dyrektor Działu Kosmicznego) oraz dr Bartosz Kaźmierczak, dr Kacper Najda i p. Paweł Biatobłocki. Obecni byli także przedstawiciele firmy STAMAX, która wykonała prace mechaniczne, elektroniczne i programistyczne w ramach budowy radioteleskopu: Robert Dudek i Eugeniusz Pazderski.

Nowy radioteleskop demonstrował oraz oprowadzał po Obserwatorium Astronomicznym prof. Paweł Rudawy, autor projektu programu ROSIE oraz osoba odpowiedzialna za praktyczną realizację projektu. Prof. Paweł Rudawy jest heliofizykiem, od kilkudziesięciu lat zaangażowanym w badania fizyki Słońca.

Po oficjalnym uruchomieniu instrumentu odbyła się narada, podczas której uczestnicy spotkania debatowali nad pełnym uruchomieniem standardowych procedur obserwacyjnych, udostępnieniem danych obserwacyjnych wszystkim zainteresowanym instytucjom i odbiorcom z terenu Unii Europejskiej, jak również nad kolejnymi fazami rozwoju programu. Pomieszczeń dla tej części spotkania użyczył Ośrodek Edukacji Astronomicznej UWr w Białkowie, gdzie uczestnicy spotkania nie tylko skorzystali z sali seminaryjnej, ale także odwiedzili nowoczesne planetarium cyfrowe oraz precyzyjny 3D model widomej półkuli Księżyca.

Przypomnijmy, że Dolny Śląsk stara się o lokalizację Centrum Technologicznego Europejskiej Agencji Kosmicznej. Podpisujemy się pod tym pomysłem! Bo o tym, w jak wielu aspektach można mówić o kosmosie wiedzą przede wszystkim naukowcy z Uniwersytetu Wrocławskiego.

O tym więcej w tekście: Uniwersytet Wrocławski. Sięgamy gwiazd